تأثیر داروهای GLP-1 بر اختلال پرخوری | نتایج یک متاآنالیز از دانشگاه علوم پزشکی تهران

به گزارش واحد علم خوان دانشگاه علوم پزشکی تهران، این مرور سیستماتیک و متاآنالیز اثرات آگونیست‌هایGLP-1   بر اختلالات خوردن (EDs) بویژه «اختلال پرخوری» (BED) به سرپرستی دکتر هانیه رادخواه، استادیار بیماری‌های داخلی گروه داخلی بیمارستان سینا انجام شده است.

به گفته این پژوهشگران اختلالات خوردن از جمله مشکلات جدی سلامت عمومی هستند و در میان اختلالات خوردن، اختلال پرخوری (BED) و پرخوری عصبی (BN) همچنین با چاقی و بیماری‌های مرتبط، از جمله دیابت نوع 2 (T2DM) و بیماری‌های قلبی عروقی مرتبط هستند. اختلال پرخوری ((BED شایع‌ترین اختلال خوردن با دوره‌هایی از مصرف مقادیر زیاد غذا مشخص می‌شود که اغلب با احساس از دست دادن کنترل، احساس گناه و پریشانی همراه است  و با عوارض روانشناختی مانند افسردگی و اضطراب مرتبط است. در حال حاضر درمان‌های پزشکی مؤثر کمی برای اختلال‌های خوردن در دسترس بوده‌اند.

  در این متاآنالیز پنج بررسی با ۱۸۲ شرکت‌کننده که در انها از آگونیست‌های GLP-1 برای درمان این اختلال‌ها استفاده شده بود، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.

یافته‌ها نشان داد که بیمارانی که آگونیست‌های GLP-1 دریافت می‌کردند، در مقایسه با گروه کنترل، وزن بیشتری از دست دادند (  منهای ۳.۸۱ کیلوگرم) ، شاخص توده بدنی پایین‌تری داشتند (منهای ۱.۴۸ کیلوگرم بر متر مربع) و دور کمر کمتری داشتند (منهای ۳.۱۴ سانتی‌متر).  همچنین بهبودهای قابل توجهی در رفتار پرخوری مشاهده شد، با میانگین کاهش ۸.۱۴ امتیاز در مقیاس پرخوری (BES).

آگونیست‌های GLP-1  در ابتدا برای درمان دیابت نوع ۲ تایید شدند، اما بعدها معلوم شد که در تنظیم اشتها و کنترل وزن بدن هم موثرند، طریق مسیرهای مغز-روده عمل می‌کنند، سیری را افزایش می‌دهند، تخلیه معده را به تأخیر می‌اندازند و سیستم‌های پاداش مربوط به مصرف غذا را تعدیل می‌کنند.

در این بررسی در میان آنالوگ‌های GLP-1 داروهای دولاگلوتاید و سماگلوتاید در مقایسه با داروهای لیراگلوتاید اثرات کاهش وزن بیشتری نشان دادند.

این پژوهشگران می‌نویسند مکانیسم‌ تاثیربخشی این داروها در اختلالات خوردن شامل تنظیم اشتها از طریق سیستم‌های GLP-1 مرکزی و محیطی، تأثیر بر مدارهای پاداش مزولیمبیک، کاهش هوس‌ها و گرایش‌های اعتیاد به غذا و نیز فواید شناختی بالقوه و بهبود خویشتن‌داری در خوردن است.

این پژوهشگران محدودیت‌های تحقیقشان را هم برمی‌شمارند، از جمله:

- تعداد بررسی‌ها و شرکت‌کنندگان وارد شده به متاآنالیز کم بوده‌اند.
-  اکثر داده‌ها فقط بر اختلال پرخوری متمرکز بودند و سایر اختلالات خوردن کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند.

 - مدت زمان پیگیری کوتاه بوده است و خطر سوگیری متوسط تا زیاد در برخی بررسی‌ها وجود دارد.

 عوارض جانبی بالقوه این داروها بر اساس یافته‌های این بررسی شامل علائم گوارشی، محدودیت تغذیه‌ای و پیامدهای روانی بودند.

این پژوهشگران نتیجه‌گیری می‌کنند که آگونیست‌های GLP-1 اثرات نویدبخشی در کنترل اختلال‌های خوردن به خصوص اختلال پرخوری دارند و  اثراتی مثبت بر وزن، شاخص توده بدنی (بی‌ام‌آی) و رفتار پرخوری می‌گذارند. در عین حال، آنها می‌گویند آزمایش‌های طولانی‌مدت با کیفیت بالاتر برای تأیید اثربخشی، ایمنی و کاربردپذیری آن در سایر اختلالات خوردن در جمعیت‌های متفاوت مورد نیاز است.

انتشار: فوریه ۲۰۲۵ | آخرین بروزرسانی: آبان ۱۴۰۴

منبع: Eating and Weight Disorders, February 2025

سرپرست پژوهش: دکتر هانیه رادخواه، استادیار بیماری‌های داخلی بیمارستان سینا